اخلاق در قلمرو زندگى عالمان حيات انسانى و الهى در معناى وسيع و گسترده‌اش ، بر پايه حركت‌ها و نمودهايى شكل مىگيرد كه منشاء آن رهنمودهاى پيامبران است و رهرو آن اولياء ربانى . قلمرو اين حيات ، تنها به دورى گزيدن از محرمان و روى آوردن به واجبات بسنده نمىگردد ، بلكه شرط لازم اين گونه بودن ، تحقق بخشيدن و عمل به ارزش‌هاى والايى اخلاقى و حركتى دائمى و پيوسته به سوى كمال مطلق مىباشد . با اين تفصيل ، با نگرش به رفتار عالمان راستين ، زندگى آنان را تجلّىگاه روشنى از حقيقت فوق مىيابيم ، چه اين كه در اوّلين نظر پى مىبريم ، مكارم و ارزش‌هاى اخلاقى ، بوجود آورنده شالوده اعمال و رفتار آن بزرگان بوده است و بررسى برخى از اين اعمال و رفتار بدين منظور است كه اندكى از اهتمام آنان را در تخلّق به اخلاق الهى نشان دهيم . چه اين گونه اعمال و رفتار ، برخاسته از روحيات و ملكات نفسانى است ، و هر يك حاكى از خلقى در باطن است كه در مجموع گوياى صفات و ملكات نيك درونى آنان مىباشد . برخورد اين بزرگان وارسته نيز ، الهام يافته از اين رهنمودهاى اخلاقى است . از آنجا كه نمونه‌ها و نمودهاى اخلاقى در ابعاد مختلف زندگى عالمان بسيار است . از اين رو مشى اخلاقى آنان را در چند محور به اختصار بررسى مىكنيم : 1 - تواضع و فروتنى : همواره اساتيد بزرگ ، اين خصلت عظيم را به شاگردان خويش توصيه نموده ، و خود در عمل نشان دهنده اين صفت و الا بوده و به حقيقت آن پى برده بودند كه تواضع ، نه تنها بزرگى آنان را خدشه‌دار نمىكند ، بلكه آنها را بالا برده و مصداق فرمايش امام صادق ( ع ) قرار داده كه مىفرمايد : « إنَّ فى السّماء مَلكين مُوَكِلين بالعباد فَمَن تَواضَعَ رَفَعاهُ ، و مَن تَكَبَرَ وَ ضَعاهُ » « 1 » « دو ملك در آسمان ناظر بر بنده‌گانند ، هر آن كه فروتنى كند مقام وى را بلند گردانند ، و آن كه بزرگ منشى نمايد او را پست نمايند » .

--> ( 1 ) - - محجةالبيضاء ، فيض كاشانى ، جلد 6 ، ص 223 . .